तेह्रथुम जिल्लाको परिचय

भौगोलिक अवस्थिति:-

            प्रदेश नं. १ का चौध जिल्लाहरुमध्येको सानो जिल्लाको रुपमा रहेको तेह्रथुम जिल्लाको पूर्वमा ताप्लेजुङ्ग र पाँचथर  पश्चिममा धनकुटा र संखुवासभा उत्तरमा ताप्लेजुङ्ग र संखुवासभा तथा दक्षिणमा धनकुटा र पाँचथर जिल्ला रहेका छन् ।  कुल क्षेत्रफल ६७९ वर्गकिलोमिटर रहेको यो जिल्ला पूर्वी देशान्तर ८७^.१५ ' देखि ८७^.४५'  सम्म र उत्तरी आक्षाश २६^.६६-२७^.३०'  सम्म रहेको छ ।  जिल्लाको उचाई समुद्र सतहबाट ३४५ देखि २९६२ फिट सम्म रहेको छ । सदरमुकामम म्यालुङ्गको उचाइ १६६५ मिटर छ.  मूख्यतया: लिम्बु (३६.३९%)‚क्षेत्री (१९.४०%)‚ब्राम्हण (११.१२%)‚ तामाङ(६.९%) र अन्य जातजाती (२६.१९%) बसोबास रहेको यस जिल्लामा नेपाली भाषी ५०.६३%‚लिम्बु भाषी ३३.९६% र अन्य १५.४१% भाषाभाषीको बसोबास रहेको छ।

            पृथ्वी नारायण शाहबाट नेपाल एकीकरण हुनु अगाडी यस जिल्लाको भुभाग पल्लो किराँत लिम्बुवान राज्य अन्तर्गत पर्दथ्यो । पृथ्वीनारायण शाहको एकीकरण अभियान अन्तर्गत खम्वुवान क्षेत्रको विजय पश्चात वि.स.१८३१ मा गोर्खाली सेनाको तर्फबाट रामकृष्ण कुवंर र लिम्बुहरुले चैनपुरमा उनीहरु नेपाल सरकार अन्तर्गत रहने र गोर्खालीले लिम्बुहरुको रितितिथी तथा अन्य सामाजिक व्यवस्थामा खलल नगर्ने गरी मेलमिलाप गरेका थिए । पृथ्वी नारायण शाहबाट यहाका सुब्बाहरुलाई पञ्चखत वाहेक अन्य मुद्धा हेर्ने र "ढिङगे मुङगे"  गरि जरीवाना समेत गर्न पाउने अधिकार दिइ लालमोहर दिइएको थियो । लिम्बुवान राज्य मित्र थुम रहेका र यी सबै  पल्लो किरांत अन्तर्गत रहेका थिए । थुमको तिरो भरो धनकुटा गौंडामा बुझाउने व्यवस्था भएको थियो । वि.स.१९५२ सालमा आएर सत्र थुम मध्येका मित्लुङ् पहाड‚झलहरु वेलहरा र पाँचथर थुमको तिरो भरो धनकुटामा बुझाउने र अन्य तेह्र थुमको तिरो उठाउने गरी माल अड्डाको स्थापना यसै जिल्लामा भएकोले यस जिल्ला लाई तेह्रथुम भनिएको हो ।  तेह्रवटा थुमहरु आठराई‚ फेदाप‚ याङ्गरुप‚ पाँचथर‚ ताप्लेजुङ्‚ मेवाखोला‚ मैयाखोला‚ तमोरखोला‚ पाँचखपन‚ दशमझिया‚ चैनपुर‚ सभा-उत्तर‚संखुवा उत्तर पर्दछन् ।

 

जनसंख्या:-

     वि.स.२०७८ को जनगणना अनुसार यस जिल्लाको कुल जनसंख्या ८८७३१ (अठासी हजार सात सय एकतिस) जना रहेका छन् जस मध्ये महिला ४५१५० जना र पुरुष ४३५८१ जना रहेका छन् । वि.स. २०६८ को जनगणना अनुसार यस जिल्लामा १०१५७७ (एक लाख एक हजार पाँच सय सतहत्तर) जना रहेको देखिन्छ । केही स्थानहरुमा खानेपानी तथा सिँचाईको चरम अभाव भएर अन्यत्र त्यस स्थानका वासिन्दा बसाई-सराई गएकाले वि.स.२०६८ को जनसंख्या भन्दा २०७८ को जनसंख्या १.३०% ले कम भएको देखिन्छ ।

 

राजनीतिक विभाजन:-

    प्रतिनिधी सभा सदस्य निर्वाचन क्षेत्र १ तथा प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचन क्षेत्र २ रहेको यस जिल्लामा २ नगरपालिका र ४ गाउँपालिका रहेका छन् ।

जनसंख्या

गा.पा./न.पा.	जनसंख्या	वडा सख्या	प्रमुख/अध्यक्षको नाम	गा.पा./न.पा.केन्द्र रहेको स्थान
लालीगुरासं न.पा.	१५३२९	९	श्री अर्जुन मावोहाङ	बसन्तपुर
म्याङ्लुङ् न.पा.	१८७५०	१०	श्री सञ्जय कुमार तुम्वाहाम्फे	म्याङ्लुङ
आठराई गा.पा.	१८१५६	७	श्री दिल कुमार पाहिम	संक्रान्तिबजार
छथर गा.पा.	१४१९७	६	श्री सन्तविर लिम्बु	शुक्रबारे
मेन्छयायेम गा.पा.	६६७८	६	श्री यादब ब.खापुङ्	मोराहाङ्
फेदाप गा.पा.	१५१६९	५	श्री केशव प्रसाद भेटुवाल	पोक्लावाङ
जम्मा	८८७३१	४३

 

---